Nghề Đúc Gang, Đúc Đồng Ở Đồng Nai

Chủ nhật - 19/04/2020 10:20

 

Đến thế kỷ thứ XIX ở tỉnh Biên Hòa (cũ) nghề đúc xuất hiện 2 dòng chính: đúc đồng Nhị Hòa và đúc gang Bình Thạnh.

a) Nghề đúc đồng ở làng Nhị Hòa (nay là xã Hiệp Hòa, TP. Biên Hòa)

Các cơ sở đúc ở đây dùng khuôn đúc bằng đất sét, sa thạch chủ yếu làm ra các sản phẩm bằng đồng (có thời gian cũng đúc thêm sản phẩm bằng gang nhưng là thứ yếu).

Ông Nguyễn Văn Tâm một chủ cơ sở đúc đồng loại lớn ở Biên Hòa trước giải phóng và gia đình ông Đào Văn Luông ở làng Tam Hòa (nay thuộc xã Hiệp Hòa) cho biết: nghề đúc đồng ở Nhị Hòa đến nay vẫn chưa biết nguồn gốc từ đâu, chỉ nghe người ta truyền lại rằng: cách đây khoảng 170 năm (tức là vào năm 1825) ở làng Nhị Hòa có 5 nghệ nhân gồm cụ Bảy Trang, Năm Thường, Ba Minh, Hai Khoát và Uy Trung mở 5 cơ sở đúc đồng: nồi đồng, ấm đồng, chuông, chiêng, lục lạc… Đó có thể là các lò thổi đồng đầu tiên ở Biên Hòa; dần dần có thêm các cơ sở mới ở các làng Tam Hòa, Tân Bản, Bình Trước, Tân Thành… Năm 1860 Biên Hòa đã có 13 cơ sở sản xuất, năm 1900 có 21 cơ sở, năm 1924 có 24 cơ sở.

Nghề đúc gang, đúc đồng ở Đồng Nai

Dựa vào các nghề truyền thống của địa phương, năm 1903 nhà cầm quyền Pháp ở Biên Hòa mở trường Bá nghệ ở Biên Hòa, trường có nhiều ban, trong đó hai ban chính là ban đúc và ban gốm. Mục đích của nhà trường là đào tạo những người thợ lành nghề, thời gian đào tạo ban đầu là 6 năm. Hàng năm nhà trường đã đào tạo hàng chục thợ đúc lành nghề. Các sản phẩm đúc đồng ở Biên Hòa có tính mỹ thuật cao: ngoài các sản phẩm dùng trong gia đình như nồi đồng, sanh đồng, ấm, bát, đĩa đồng 2 lỗ… còn có các sản phẩm dùng vào thờ cúng ở các đình, chùa, nhà thờ như: chuông, chiêng, đỉnh hương, giá nến… Từ khi trường Bá nghệ Biên Hòa đưa một số sản phẩm nghề đúc đồng Biên Hòa đi dự các cuộc triển lãm mỹ thuật ở Pháp, Nhật Bản, Thái Lan, Indonesia… nghề đúc đồng Nhị Hòa càng nổi tiếng. Năm 1937, trường cử hai nghệ nhân (trong đó ông Nguyễn Quang Thường, người Cù Lao Phố) mang sản phẩm đi dự hội chợ triển lãm ở Pari, sản phẩm được giải đặc biệt. Một số nghệ nhân nổi tiếng như: ông Ba Trường, ông Bảy Thế, ông Hai Quân, ông Đào Văn Lương ở Tam Hòa, ông Võ Văn Cang ở Tân Bản, ông Nguyễn Văn Tâm ở Bình Trước, ông Võ Văn Hoãn ở Tân Thành và ông Nguyễn Văn Răn, Trường mỹ nghệ thực hành Biên Hòa sau này đã tạo ra nhiều sản phẩm mỹ thuật có giá trị, trong đó có bức tượng bán thân của Đức Khổng Tử (hiện nay trường Mỹ thuật trang trí Biên Hòa còn lưu giữ).

Nghề đúc đồng Biên Hòa là một nghề truyền thống lâu đời, đã tạo ra nhiều sản phẩm gia dụng, và nghệ thuật – nhất là các sản phẩm nghệ thuật của trường Bá nghệ sau khi ra đời đã có tiếng vang. Hiện nay, hầu hết các cơ sở đúc đồng đã ngưng hoạt động do thiếu nguyên liệu và nhu cầu sản phẩm nghệ thuật bằng đồng không lớn. Long Thành còn cơ sở đúc khá nổi tiếng, thợ đúc Huế.

b) Nghề đúc gang ở Bình Thạnh:

Trước đây lưỡi cày, lưỡi mai, nồi gang… do các cơ sở đúc gang ở làng Bình Thạnh, tổng Phước Vĩnh Hạ (nay là xã Thạnh Phú, huyện Vĩnh Cửu) làm ra. Nghề đúc gang Bình Thạnh do ông tổ làng nghề họ Đào truyền lại. Ngày nay hàng năm cứ đến ngày 02 tháng 02 âm lịch, các nghệ nhân nghề này tập trung về nhà thờ tổ của ông Đào Văn Tham để cúng giỗ. Bà Bồn, vợ ông Đào Văn Tham kể lại: “Ngày xưa ông tổ dòng họ Đào do nhà nghèo phải đi tha phương cầu thực, phiêu bạt đến nước Xiêm (Thái Lan ngày nay), tại đây ông đã học được nghề đúc gang. Năm 1838, ông trở về quê hương, sau hai năm chuẩn bị địa điểm và các phương tiện sản xuất, ông mở lò đúc gang và truyền nghề cho đệ tử. Ban đầu ông chỉ có 1 đôi bễ thổi lửa, 1 lò nấu gang, một số khuôn đất sét; nhiên liệu dùng để đốt lò nấu gang là than gỗ. Sản phẩm làm ra gồm lưỡi cày, lưỡi mai, nồi gang, chảo gang… Công việc sản xuất và làm ăn ngày một tiến triển, có thời kỳ nghề đúc gang lên tới 30 lò ở các làng Bình Thạnh, Tân Phong, Bình Thành, Bình Lợi, Bình Ý.”

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, kỹ thuật sản xuất của các lò đúc gang ở các nơi ngày càng tiến bộ. Để nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm, một số chủ lò ở các xã Thạnh Phú, phường Tân Phong về Sài Gòn để học thêm kỹ thuật. Họ đã cải tiến, xây dựng lại các lò thổi gang theo kỹ thuật mới để có thể sản xuất ra được các phụ tùng gang cho các cơ sở công nghiệp.

Công cụ sản xuất của các lò nấu gang hiện nay đã được cải tiến: dùng quạt điện thay cho các bễ thủ công; lò nấu gang được xây bằng gạch chịu lửa có vỏ bọc bằng thép; dùng than đá thay cho than gỗ để đưa nhiệt độ từ 8000C lên 10000C; dùng máy mài, máy dũa, máy gọt điện thay cho làm thủ công trước đây… Nhờ vậy mà năng suất lao động trong các lò gang tăng lên, chất lượng các sản phẩm tốt hơn.

Hiện nay toàn tỉnh có 16 lò gang đang hoạt động, trong đó riêng ấp Bình Thạnh, xã Thạnh Phú, huyện Vĩnh Cửu có 7 lò. Các cơ sở đúc gang chủ yếu sản xuất ra các phụ tùng cho các cơ sở chế tạo máy. Cơ sở của ông Nguyễn Quang Hùng ở xã Thạnh Phú, huyện Vĩnh Cửu gia công cho các khách hàng ở Chợ Lớn; cơ sở của ông Nguyễn Văn Minh hợp đồng sản xuất phụ tùng cho nhà máy VIKYNO (kỹ nghệ nông cơ). Tổng số công nhân và nghệ nhân của 16 lò đúc gang là 218 người, trong đó có 3 nghệ nhân nổi tiếng là ông Ba Đen, ông Tư Già và ông Hùng.

Nguồn tin: ducgangducnhom.com:

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc


Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây